Zamówienia: kontakt@teleskopy.pl     Porady dot. sprzętu porady@teleskopy.pl
 
Telefon (pn - pt:   10 - 18, sb:  9 - 13) Infolinia: 0801 011 228   +48 22 374 31 40 (WAW)   22 374 06 07 (WAW)   531 531 707 (KRK)
 
Salony firmowe: Warszawa, ul. Solec 34b (pod mostem Poniatowskiego)    Kraków, ul. Dietla 69    Chorzów, ul. Katowicka 52

Porady optyczne i astronomiczne

Wybieramy lornetkę - pomoc w zakupie

Gdy wybieramy lornetkę, musimy w pewnym stopniu zdecydować, jakie będą jej zastosowania. Tylko wtedy możemy wybrać taką, która posiada najbardziej korzystną kombinację cech dla nas ważnych. Cechy te to między innymi powiększenie, wymiary, waga, jasność obrazu, pole widzenia, jakość optyczna, i oczywiście cena.

Dwie podstawowe charakterystyki lornetek zawierają się w dwóch liczbach, takich jak przykładowo: 7 x 40, 10 x 50, 20 x 60 itp. Pierwsza liczba określa powiększenie lornetki, druga zaś aperturę, czyli średnicę obiektywów (soczewek widocznych z przodu lornetki) wyrażoną w milimetrach. Przykładowo, popularna w Polsce lornetka BPC 20 x 60 ma powiększenie 20 krotne i aperturę 60 milimetrów. Przy danym powiększeniu, większa średnica soczewek (obiektywów) daje w rezultacie jaśniejszy obraz (co ważne w astronomii, czy przy obserwacjach o zmroku, przy ograniczonym oświetleniu itp.). Równocześnie, im większa apertura, tym większe są wymiary lornetki.

Im większe jest powiększenie lornetki, tym bardziej obraz będzie nam się trząsł, gdyż nawet niewielkie drżenie rąk przenoszone jest na lornetkę i dodatkowo potęgowanie przez powiększenie. Z drugiej jednak strony, większe powiększenie pozwala na dostrzeżenie szczegółów dokładniej i plastyczniej, niż przy obserwacjach lornetką o niewielkim powiększeniu. Dlatego zazwyczaj rekomenduje się lornetki o powiększeniu nie większym niż 10 razy, jeżeli planujemy obserwacje „z ręki”. Z praktyki wiemy, iż nawet lornetką o powiększeniu rzędu 20 razy można prowadzić obserwacje z ręki, jednak na dłuższą metę jest to uciążliwe. Oczywiście, alternatywą jest zastosowanie odpowiedniego statywu, np. fotograficznego (tripod), ale wtedy taki zestaw staje się trudny w transporcie. Należy również pamiętać, że zazwyczaj lornetki o mniejszym powiększeniu zapewniają większe pole widzenia, czyli możliwość zobaczenia „większego obszaru” za jednym razem.

Przeznaczenie lornetki

Podróżnicza

Jeżeli wiele podróżujesz, potrzebna ci lornetka o zwartej konstrukcji, lekka i niewielka, a przy tym odporna na wstrząsy i być może wodoszczelna. Najprawdopodobniej wybór padnie na którąś z lornetek o powiększeniu 8 – 10 razy i aperturze między 24 a 40 milimetrów, o polimerowej bądź polimerowo – szklanej optyce i laminatowym lub plastikowym korpusie.

Obserwacje przyrody, ptaków, krajobrazów

Najpopularniejsze modele od podglądania przyrody mają parametry zbliżone do 8 x 35 lub 8 x 40. Są niewielkie, łatwo mieszczą się plecaku, zapewniają stabilną obserwację z ręki, mając równocześnie wystarczającą zdolność zbierania światła (zalezną oczywiście od apertury) aby dać jasny obraz o dobrej rozdzielczości (rozdzielczość, o czym można przeczytać gdzieindziej, również zależy przede wszyskim od apertury, ale także od powiększenia). Ponieważ zdarza się, że udaje nam się bardzo zbliżyć do ptaka, nie płosząc go, warto zwrócić uwagę przy zakupie na zakres ustawienia ostrości lornetki na niewielkie odległości (minimalny dystans obserwacji nie powinien być większy niż kilka metrów).

Astronomia

Przy obserwacji nieboskłonu najważniejszym czynnikiem jest zdolność zbierania światła. Wybierz lornetkę o aperturze co najmniej 50 milimetrów. Popularne modele to 7 x 50 i 10 x 50, przy czym pierwszy z wymienionych modeli najlepiej sprawdza się w warunkach bardzo ciemnego, wiejskiego nieba, zaś drugi nadaje się bardziej do obserwacji podmiejskich, gdzie pojaśnienie nieba (poświata od miasta, spotęgowana często smogiem i pyłem unoszącym się w powietrzu) jest dość znaczne. Obie lornetki zapewniają dobre prowadzenie z ręki, choć dla komfortu wskazane jest użycie statywu.

Duże lornety astronomiczne

Lornetki o średnicy obiektywów 70, 80, czy nawet 100 milimetrów odkryją przed tobą słabsze obiekty głębokiego nieba i uwidocznią subtelne szczegóły. Jeżeli możesz sobie pozwolić na jedną z tych zazwyczaj dość drogich lornetek oraz dobry statyw, oraz jeśli nie przeszkadza ci, że jest to sprzęt relatywnie duży, zostaniesz nagrodzony niesłychanymi widokami każdej pogodnej nocy.

Jakie jeszcze czynniki są ważne?

Oczywiście, powiększenie i apertura lornetki to nie jedyny ważna jej cechy. Do istotnych cech należą także:
 
- odsunięta źrenica („długie oko”, eye relief) – źrenica wyjściowa jest nieco przesunięta od okularu, dzięki czemu nie ma potrzeby przykładania oka bezpośrednio do soczewki, można zaś lornetkę trzymać w niejakim oddaleniu od twarzy
 
- warstwy antyrefleksyjne (coatings) – poprawiają kontrast obrazu i sprawność optyczną lornetki; różne barwy warstw wpływają na zakres zastosowań, jedne są lepsze do obserwacji dziennych, inne astronomicznych itp.
 
- konstrukcja mechaniczna, czyli precyzja wykonania, jakość wykończenia, odporność na wstrząsy, precyzyjność ustawienia ostrości etc.
 
- sprawność optyczna lornetki
 
- jakość użytego szkła
 
- korekcja barw (aberracji chromatycznej)
 
- jakość obrazu w polu widzenia (zwłaszcza na brzegach obraz może być zniekształcony; widoczne jest to głównie przy obserwacjach astronomicznych, gdy mamy do czynienia z punktowymi źródłami światła, jakimi są gwiazdy).

Pryzmaty w lornetce: porro czy dachowe?

W każdej lornetce znajdują się soczewki (układ soczewek) stanowiących obiektywy, a także układ soczewek staniwiących okulary. Jednak z praw fizyki i prostych doświadczeń w szkole można dowiedzieć się, że taki układ da obraz obrócony do góry nogami. Aby uzyskać obraz prosty w miejsce odwróconego, w środku lornetki umieszcza się układy odwracające obraz – odpowiednie pryzmaty. Istnieją dwa podstawowe rodzaje układów pryzmatów stosowanych we współczesnych lornetkach: porro i dachowe.

Lornetki porropryzmatyczne

Każda tuleja lornetki porropryzmatycznej mieści w sobie dwa pryzmaty o kącie łamiącym równym 90 stopni. Taka konstrukcja wymaga, aby obiektywy były od siebie dalej, niż okulary – gdyż pryzmaty muszą być względem siebie znacząco przesunięte (patrz rysunek). Skutkiem zastosowania takich pryzmatów są większe rozmiary lornetki, jednak optycznie lornetka porropryzmatyczna zazwyczaj ma lepszą jakość, gdyż dokładne wykonanie pryzmatów jest stosunkowo łatwe. Lornetki porropryzmatyczne są tańsze od lornetek z pryzmatami dachowymi o porównywalnej jakości optycznej.

Lornetki z pryzmatami dachowymi

Pryzmaty w lornetkach z pryzmatami dachowymi przekrywają się na tyle blisko, że soczewki obiektywów i okularów mogą leżeć w jednej linii. Dzięki temu lornetki mają bardziej zwartą budowę i zazwyczaj są lżejsze. Jednak produkcja pryzmatów dachowych jest kosztowna. Co więcej, straty światła w pryzmatach dachowych są nieco większe niż w pryzmatach porro, co powoduje, że ta konstrukcja bardziej nadaje się do dziennych obserwacji niż zastosowań astronomicznych. Dobrej jakości lornetki z pryzmatami dachowymi mogą mieć bliską, ale nie lepszą sprawność optyczną w stosunku do lornetek porropryzmatycznych.

Szkło

1) w obiektywach i okularach lornetek

Do konstruowania układów optycznych tworzących obrazy obarczone możliwie małymi aberracjami niezbędny jest określony asortyment gatunków szkieł, różniących się współczynnikami załamania (n) i współczynnikami dyspersji (v). Poza tym każdy z tych gatunków powinien spełniać szereg wymagań określonych specjalnymi normami. Tego typu materiały nazywamy "szkłem optycznym". Proces wytwarzania szkła optycznego jest bardzo trudny i wymaga stosowania specjalnej technologii, odmiennej od stosowanej w produkcji szkła technicznego, spotykanego w codziennym użyciu.

Szkło optyczne danego gatunku ma ściśle określone współczynniki załamania n.

Szkło optyczne można najogólniej podzielić na dwie grupy :
- krony (crown, szkło koronne) - mające duży współczynnik dyspersji (mały załamania)
- flinty - mające mały współczynnik dyspersji (duży załamania)

Granica pomiędzy kronami i flintami nie jest ściśle określona. Gatunki szkła optycznego są podane w katalogach poszczególnych hut szkła optycznego.

Przykłady :
- Borowy Kron n = 1.5101, v = 63.4 oznaczenie BK 510-62
- Kron Flint n = 1.5264 , v =51.1 oznaczenie KF 526-51
- Ciężki Flint n = 1.7550 , v = 27.5 oznaczenie CF 755-27

Każdy wytop optycznego szkła jest poddawany szczegółowym badaniom w celu określenia kategorii szkła dotyczącej:
- współczynnika załamania n
- dyspersji średniej nF - nC
- dwułomności
- absorpcji
- smużystości
- pęcheżyków

Ważne jest to, że różnią się także ciężarem jak i kolorem! Jedno jest zupełnie białym szkłem (lekkim) a drugie żółtym jak miód (i około dwukrotnie cięższym). Dlatego jeżeli tania lornetka, jedna z tych, które można dziś kupić za kilkaset złotych w wielu sklepach, na giełdach etc. posiada całkowicie białe obiektywy, oznacza to, iż przynajmniej w części obiektyw takiej lornetki został wykonany z tworzywa sztucznego (polimeru). Nie dyskwalifikuje to lornetki, jednak należy pamiętać, że dobrze zrobiona lornetka o szklanych obiektywach będzie posiadała lekko żółtawe zabarwienie (o ile nie kosztowała 3000 dolarów, wtedy stosuje się już inne, dużo droższe rodzaje szkła)

2) w pryzmatach

Większość pryzmatów optycznych wykonuje się ze szkła BK-7 (borokrzemu) lub BaK-4 (kronu barowego). BAK-4 jest szkłem wyższej jakości i daje jaśniejsze i ostrzejsze obrazy. Jest także droższym szkłem, stosowanym zazwyczaj w lornetkach z wyższej półki.

Pole widzenia

Pole widzenia to jakby rozmiar „okienka” widocznego przez lornetkę. Pole widzenia nie ma wpływu na rozmiar oglądanego obiektu – ten zależy tylko od powiększenia. Co ciekawe, pole widzenia nie jest określone przez soczewki obiektywu, ale raczej przez budowę okularów i pryzmatów.

Szerokość pola widzenia wyraża się w stopniach (kątowe pole widzenia) lub jako szerokośći liniową w metrach na 1000 m (ile metrów obszaru widać przez lornetkę, jeżeli obserwowany obszar znajduje się w odległości 1000 metrów od nas).

Lornetki szerokokątne (wide angle) to pojęcie nieprecyzyjne, mówiące, że pole widzenia danej lornetki jest większe niż „przeciętnej”. Zasadniczo uznaje się, że lornetka jest szerokokątna, jeżeli pole widzenia wyrażone w stopniach razy powiększenie jest równe lub większe od 60. Szerokie pole widzenia jest bardzo przydatne myśliwym (w czasie wypatrywania zwierzyny), miłośnikom ptaków (łatwiej utrzymać ptaka w polu widzenia), miłośnikom astronomii czy tym, którzy lubią oglądać zawody sportowe przez lornetkę.


      


 

Copyright © 2001-2010 teleskopy.pl